Mỗi lần có nhà đầu tư hỏi báo cáo tài chính doanh nghiệp niêm yết xem ở đâu, đội ngũ bên mình thường bắt đầu từ hai địa chỉ chính thức. Chúng tôi làm vậy vì đó là hai nguồn cập nhật nhanh và đáng tin nhất. Nguồn thứ nhất là website của sàn đang niêm yết mã đó, gồm HOSE, HNX hoặc UPCoM. Nguồn thứ hai là trang công bố thông tin của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Khi cần đối chiếu nhanh, bạn cũng có thể xem các trang tổng hợp tin tài chính. Tuy vậy, con số nào quan trọng cũng nên kiểm tra lại với bản gốc. Trong bài này, chúng tôi đi qua từng bước tra cứu. Chúng tôi cũng chia sẻ những lỗi mà nhà đầu tư mới hay gặp khi đọc số liệu, và cách tránh chúng.
Vì sao nên đọc báo cáo gốc thay vì chỉ đọc tin tóm tắt
Báo cáo tài chính là bộ hồ sơ đầy đủ về sức khỏe của doanh nghiệp. Bộ hồ sơ này gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và phần thuyết minh đi kèm. Tin tóm tắt trên báo thường chỉ nhắc doanh thu và lợi nhuận. Hai con số đó quan trọng, nhưng chưa kể hết câu chuyện.
Phần thuyết minh mới là nơi giải thích vì sao một khoản mục tăng hay giảm. Chúng tôi nhớ rõ một trường hợp. Đội ngũ từng theo dõi một doanh nghiệp báo lãi tăng mạnh trong quý. Thế nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh lại âm liên tục nhiều kỳ. Phần lợi nhuận ấy đến từ doanh thu đã ghi nhận nhưng chưa thu được tiền về. Nếu chỉ đọc tin tóm tắt, gần như không ai nhận ra điều này. Từ đó, chúng tôi luôn mở file gốc trước khi viết bất kỳ nhận định nào.
Các loại báo cáo cần tìm và thời điểm công bố
Doanh nghiệp niêm yết phải công bố nhiều loại báo cáo khác nhau. Trước khi tìm kiếm, bạn cần xác định mình đang cần loại nào. Việc này giúp bạn không mất thời gian mở nhầm file.
Báo cáo tài chính quý thường được công bố trong vòng 45 ngày sau kỳ kế toán quý. Báo cáo bán niên đã được soát xét thường đến muộn hơn một chút. Báo cáo năm đã kiểm toán thường xuất hiện sau cùng. Ngoài ra còn có báo cáo thường niên, rất hữu ích khi bạn muốn hiểu chiến lược của ban lãnh đạo.
Chỗ dễ nhầm nhất là giữa báo cáo quý và báo cáo năm. Nếu đặt một quý cạnh cả một năm để so sánh, con số sẽ lệch hoàn toàn. Kết luận rút ra từ đó rất dễ sai, và đây là lỗi chúng tôi gặp khá thường xuyên khi trao đổi với nhà đầu tư mới.
Tra cứu trên website sàn giao dịch, từng bước một
Đây là cách nhanh nhất cho người mới bắt đầu. Bạn truy cập website của sàn và chọn mục công bố thông tin. Sau đó nhập mã chứng khoán hoặc tên doanh nghiệp vào ô tìm kiếm. Tiếp theo, lọc theo loại thông tin báo cáo tài chính rồi chọn đúng kỳ bạn cần. Cuối cùng, tải file PDF gốc.
Bước cuối nghe có vẻ đơn giản nhưng quan trọng hơn bạn nghĩ. Hãy kiểm tra ngày công bố ghi trên tài liệu. Ngày này cho biết đây là bản mới nhất hay một bản đã bị thay thế sau đó. Đội ngũ chúng tôi luôn kiểm tra bước này trước khi mở bất kỳ con số nào.
Tìm trên trang công bố thông tin của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
Trang này tập hợp thông tin từ nhiều doanh nghiệp, nên rất hợp khi bạn muốn đối chiếu chéo giữa các mã. Nó cũng hữu ích khi chưa chắc mã thuộc sàn nào. Cách tìm theo mã doanh nghiệp và loại báo cáo gần giống trên sàn, nên bạn không phải học lại từ đầu.
Có một điểm cần để ý là báo cáo riêng lẻ và báo cáo hợp nhất. Báo cáo hợp nhất tính cả công ty con, nên con số có thể khác đáng kể. Với doanh nghiệp đa ngành có nhiều công ty con, số liệu hợp nhất phản ánh đúng quy mô hơn. Dù vậy, nên xem cả hai để hiểu cấu trúc tài chính, thay vì chỉ dựa vào một bản.
Đọc nhanh ba bảng cốt lõi
Bạn không cần đọc hết hàng trăm trang. Ba bảng chính đã đủ để có cái nhìn tổng quan. Chúng tôi thường bắt đầu từ đó rồi mới đi sâu vào thuyết minh.
Bảng cân đối kế toán cho thấy tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu tại thời điểm lập báo cáo. Khi nợ phải trả vượt xa vốn chủ, hãy đặt câu hỏi vì sao. Đằng sau đôi khi là một khoản vay lớn sắp đến hạn. Nhìn cùng lúc tài sản ngắn hạn và khoản vay ngắn hạn sẽ cho thấy áp lực thanh khoản rõ hơn.
Báo cáo kết quả kinh doanh cho biết doanh thu thuần và lợi nhuận sau thuế. Nên so với cùng kỳ năm trước thay vì quý liền kề. Quý liền kề thường chịu ảnh hưởng của mùa vụ. Ví dụ, một doanh nghiệp bán lẻ thường có quý cuối năm mạnh hơn hẳn, và so sánh với quý trước sẽ khiến mọi thứ trông bất thường.
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là phần người mới hay bỏ qua nhất, nhưng cũng là phần đội ngũ chúng tôi xem kỹ nhất. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cho biết doanh nghiệp có thực sự thu tiền từ hoạt động chính hay không. Chỉ tiêu này thường nói lên nhiều điều nhất về chất lượng lợi nhuận.
Những lỗi hay gặp khi tra cứu và cách xử lý
Lỗi đầu tiên là nhầm báo cáo quý với báo cáo năm. Cách tránh khá đơn giản: luôn đọc dòng tiêu đề ghi kỳ báo cáo ở đầu file trước khi nhìn vào số liệu. Chỉ mất vài giây, nhưng tránh được một lỗi có thể dẫn đến kết luận sai hoàn toàn.
Lỗi thứ hai là dùng nhầm bản đã bị đính chính. Doanh nghiệp đôi khi công bố lại báo cáo sau khi phát hiện sai sót. Hãy kiểm tra ngày cập nhật và chọn bản mới nhất. Đọc thêm phần giải trình nguyên nhân đính chính nếu có.
Lỗi thứ ba là thấy một mã có nhiều file rồi lúng túng. Thông thường, đó là báo cáo riêng lẻ, báo cáo hợp nhất, bản soát xét và bản kiểm toán của cùng một kỳ. Đọc tiêu đề từng file sẽ cho bạn biết mình đang mở loại nào.
Nên ưu tiên nguồn nào khi tra cứu
Nguồn chính thức luôn là nơi đáng tin nhất để đối chiếu. Website sàn giao dịch và trang công bố của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phù hợp cho tra cứu hằng ngày. Mục quan hệ nhà đầu tư trên website riêng của doanh nghiệp cũng hữu ích khi cần thêm tài liệu thuyết minh.
Trang tin tài chính tổng hợp cho cái nhìn nhanh, nhưng dữ liệu cần được đối chiếu lại với bản gốc. Đội ngũ chúng tôi thường dùng trang tổng hợp để nắm nhanh các con số chính. Khi cần đưa ra kết luận, bên mình luôn mở bản công bố gốc, vì một con số sai trong tin tổng hợp có thể lan đi rất xa.
Đọc báo cáo cùng với tin công bố doanh nghiệp
Số liệu tài chính chỉ là một mảnh ghép. Hãy đối chiếu với các thông báo về đại hội cổ đông, chia cổ tức hay thay đổi nhân sự cấp cao. Chẳng hạn, nếu lợi nhuận tăng nhưng ngay sau đó doanh nghiệp phát hành thêm một lượng cổ phiếu lớn, bạn cần hiểu bối cảnh này trước khi kết luận. Lợi nhuận bình quân trên mỗi cổ phần có thể đã bị pha loãng.
Để hiểu sâu hơn về từng chỉ tiêu, bạn có thể tham khảo cách đọc báo cáo tài chính doanh nghiệp đa ngành từng bước. Bài đó đi kèm ví dụ phân tích cụ thể, rất hữu ích khi bạn đã biết tra cứu và muốn đọc số liệu chắc tay hơn. Nếu muốn hiểu bối cảnh cấu trúc doanh nghiệp, bạn cũng có thể đọc thêm doanh nghiệp đa ngành là gì và nhà đầu tư cần hiểu gì. Với các thông tin công bố mới, chuyên mục tin doanh nghiệp thường cập nhật sớm.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo tài chính doanh nghiệp niêm yết có miễn phí không?
Có. Báo cáo được công bố công khai trên website sàn giao dịch và trang của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, bạn chỉ cần truy cập và tải về. Một số dịch vụ phân tích trả phí có thể gói thêm bảng tính hay biểu đồ, nhưng dữ liệu gốc luôn miễn phí.
Nên xem báo cáo đã kiểm toán hay chỉ soát xét?
Báo cáo năm phải được kiểm toán, còn báo cáo bán niên thường chỉ được soát xét. Mức độ đảm bảo của kiểm toán cao hơn soát xét. Vì vậy, khi cần con số chắc chắn nhất, bạn nên ưu tiên báo cáo đã kiểm toán.
Bao lâu sau kỳ kế toán doanh nghiệp phải công bố báo cáo?
Với báo cáo quý, thời hạn phổ biến là 45 ngày sau kỳ kế toán. Báo cáo năm có thời hạn dài hơn. Ngày công bố thực tế luôn ghi trên file, bạn nên kiểm tra lại để biết chính xác.
Vì sao cùng một mã lại có nhiều file báo cáo?
Thường là do cùng một kỳ có cả báo cáo riêng lẻ, báo cáo hợp nhất, bản soát xét, bản kiểm toán hoặc bản đính chính. Đọc tiêu đề từng file để biết loại nào, rồi chọn bản phù hợp với mục đích phân tích.
Không tìm thấy báo cáo trên sàn thì nên làm gì?
Thử đổi cách tìm: nhập tên doanh nghiệp thay vì mã, hoặc tra cứu trên trang công bố của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Nếu vẫn không thấy, có thể doanh nghiệp chưa công bố đúng hạn hoặc đang nằm trong diện đặc biệt. Khi đó, hãy xem thông báo của sàn về tình trạng giao dịch và chờ thông tin chính thức.
Nếu chỉ nhớ một điều từ bài này, hãy nhớ thói quen sau: mở báo cáo gốc, xem kỳ và ngày công bố trước, rồi mới đọc số liệu. Thói quen đơn giản đó giúp tránh phần lớn sai lầm mà đội ngũ chúng tôi thường gặp ở nhà đầu tư mới.