Đánh giá doanh nghiệp theo ngành là cách tránh sai lầm phổ biến nhất của người mới: dùng cùng một thước đo cho mọi loại hình kinh doanh. Một chỉ số đẹp ở ngành này có thể là báo động ở ngành khác. Chúng tôi trình bày cách chọn thước đo hợp lý cho vài lĩnh vực mà doanh nghiệp đa ngành thường tham gia.
Bài viết mang tính hướng dẫn kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán và không nhắm vào doanh nghiệp cụ thể nào.
Vì sao một thước đo không dùng được cho mọi ngành khi đánh giá doanh nghiệp theo ngành
Hãy hình dung hai doanh nghiệp cùng có nợ gấp hai lần vốn chủ. Với công ty xây dựng khu công nghiệp, mức này có thể phổ biến vì tài sản lớn và thu hồi vốn dài. Với công ty phân phối hàng tiêu dùng có vòng quay nhanh, mức đó lại khá căng.
Biên lợi nhuận, vòng quay hàng tồn kho, thời gian thu tiền và mức đầu tư tài sản cố định đều khác nhau rất xa giữa các ngành. Do vậy, bước đầu tiên là xác định doanh nghiệp đang ở ngành nào, rồi so với nhóm cùng ngành chứ không so với toàn thị trường.
Ngành dược và y tế
Với doanh nghiệp dược, chúng tôi chú ý đến cơ cấu sản phẩm giữa thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và nhóm phân phối. Biên lợi nhuận gộp của sản xuất thường cao hơn phân phối.
Hàng tồn kho và hạn sử dụng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tài sản. Tiêu chuẩn sản xuất và giấy phép là yếu tố định tính nhưng quan trọng.
Thông tin về quy định có thể tham khảo từ Bộ Y tế. Bạn xem thêm bức tranh ngành tại bài tổng quan ngành dược Việt Nam.
Công nghiệp, công nghệ và sản xuất
Doanh nghiệp sản xuất cần nhìn công suất sử dụng nhà máy, đơn hàng tồn và chi phí nguyên vật liệu. Khi công suất thấp mà vẫn đầu tư mở rộng, áp lực khấu hao sẽ đè lên lợi nhuận.
Với doanh nghiệp công nghệ, doanh thu định kỳ và tỷ lệ giữ chân khách hàng quan trọng hơn quy mô tài sản. Một câu hỏi đáng đặt ra là mức phụ thuộc vào vài khách hàng lớn.
Nếu hai khách hàng chiếm quá nửa doanh thu, rủi ro tập trung rất cao dù lợi nhuận hiện tại đẹp. Bài xu hướng công nghệ – công nghiệp bổ sung bối cảnh.
Thương mại và dịch vụ
Thương mại vận hành bằng vòng quay vốn nhanh và biên lợi nhuận mỏng. Chỉ số cần theo dõi gồm:
- Vòng quay hàng tồn kho
- Thời gian thu tiền khách hàng
- Thời gian trả tiền nhà cung cấp
Doanh nghiệp tốt thường chiếm dụng được vốn từ nhà cung cấp lâu hơn thời gian bị khách hàng chiếm dụng.
Với dịch vụ, nhân sự là chi phí lớn nhất. Doanh thu trên mỗi nhân viên và tỷ lệ nghỉ việc phản ánh sức khoẻ vận hành rõ hơn nhiều chỉ số tài chính thuần tuý.
Bất động sản
Bất động sản nhạy cảm với dòng tiền và pháp lý. Chúng tôi xem quỹ đất, tiến độ pháp lý dự án, tiền khách hàng ứng trước và lịch đáo hạn nợ.
Doanh thu ghi nhận theo bàn giao nên có thể biến động mạnh giữa các năm. Vì vậy, việc so sánh từng năm đơn lẻ dễ gây nhầm lẫn.
Đối với bất động sản công nghiệp, tỷ lệ lấp đầy và giá thuê là hai chỉ báo quan trọng. Xem thêm bài bất động sản và công nghiệp.
Áp dụng cho doanh nghiệp đa ngành
Với tập đoàn nhiều mảng, hãy tách báo cáo bộ phận như hướng dẫn trong bài đọc báo cáo tài chính. Sau đó dùng bộ thước đo của từng ngành cho từng mảng.
Cách này tốn công hơn nhưng cho bức tranh trung thực hơn một con số tổng. Số liệu thống kê ngành vĩ mô có thể lấy từ Tổng cục Thống kê, còn số liệu doanh nghiệp từ báo cáo công bố trên sàn niêm yết.
Những sai lầm thường gặp khi đánh giá doanh nghiệp theo ngành
Sai lầm đầu tiên là so doanh nghiệp đa ngành với doanh nghiệp chuyên ngành mà không tách mảng. Kết quả là con số trông kém hoặc đẹp hơn thực tế.
Sai lầm thứ hai là chỉ nhìn một năm. Nhiều ngành có tính chu kỳ rõ rệt và cần ít nhất ba đến năm năm để thấy xu hướng.
Sai lầm thứ ba là bỏ qua yếu tố định tính. Giấy phép, quan hệ đối tác và chất lượng đội ngũ quản lý không nằm trong bảng cân đối nhưng quyết định khả năng tồn tại lâu dài. Hãy đọc phần mô tả hoạt động và rủi ro trong báo cáo thường niên, nơi doanh nghiệp tự nêu điều họ lo ngại.
Cuối cùng, đừng quên kiểm tra nguồn số liệu. Dữ liệu ngành từ nhiều đơn vị có thể dùng định nghĩa khác nhau, nên cùng một chỉ tiêu đôi khi cho kết quả không khớp.
Kết luận
Đánh giá theo ngành đòi hỏi chọn đúng thước đo, so đúng nhóm và hiểu bản chất kinh doanh. Đó là nền tảng của mọi phân tích nghiêm túc, trước cả việc dự báo giá hay định giá.
Khi đã có khung này, bạn có thể đọc thêm các bài trong chuyên mục Chuyên mục ngành để làm quen với từng lĩnh vực.
