Ngành dược Việt Nam là lĩnh vực gắn chặt với nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của dân số hơn một trăm triệu người, nên thường được xem là ngành có nhu cầu bền. Tuy vậy, đằng sau đó là một chuỗi giá trị nhiều tầng và chịu quản lý khá chặt. Bài viết tổng hợp bức tranh chung từ thông tin công khai để làm điểm xuất phát.
Bài viết không đưa số liệu thị phần cụ thể khi chưa có nguồn xác minh, và không khuyến nghị đầu tư vào doanh nghiệp nào.
Cấu trúc của thị trường
Thị trường dược gồm ba mảng lớn: sản xuất thuốc trong nước, nhập khẩu thuốc và nguyên liệu, và phân phối đến nhà thuốc, bệnh viện. Mỗi mảng có logic kinh doanh khác nhau. Sản xuất cần vốn nhà máy và tiêu chuẩn chất lượng, nhập khẩu cần quan hệ đối tác nước ngoài, phân phối cần mạng lưới và vốn lưu động.
Kênh bán thuốc cũng chia thành kênh điều trị tại bệnh viện, thường thông qua đấu thầu, và kênh bán lẻ qua nhà thuốc. Hai kênh này có cơ chế giá, biên lợi nhuận và rủi ro thanh toán khác nhau.
Sản xuất trong nước và phụ thuộc nguyên liệu
Nhiều doanh nghiệp trong nước tập trung vào thuốc generic, tức thuốc có hoạt chất đã hết bảo hộ. Phần lớn nguyên liệu hoạt chất vẫn phải nhập khẩu. Vì thế, biến động tỷ giá và nguồn cung từ nước ngoài ảnh hưởng đến giá thành.
Tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt là điều kiện quan trọng để nâng cấp sản phẩm lên các nhóm đăng ký có yêu cầu cao hơn và tham gia các gói thầu lớn. Doanh nghiệp đầu tư nhà máy đạt chuẩn cao thường có lợi thế dài hạn, nhưng phải chịu chi phí đầu tư ban đầu lớn. Về chuỗi cung ứng, bạn có thể đọc bài chuỗi cung ứng dược phẩm.
Khung pháp lý và quản lý giá
Ngành dược chịu điều chỉnh bởi luật dược, quy định về đăng ký lưu hành, quản lý giá và đấu thầu thuốc. Những thay đổi chính sách có thể tác động trực tiếp đến doanh thu doanh nghiệp, ví dụ thay đổi quy định đấu thầu hoặc danh mục thuốc được bảo hiểm y tế chi trả.
Người theo dõi nên đọc thông tin từ cơ quan quản lý như Bộ Y tế thay vì chỉ dựa vào tóm tắt trên mạng xã hội, vì chi tiết nhỏ trong điều khoản có thể thay đổi cách hiểu.
Xu hướng đáng chú ý
Xu hướng chăm sóc sức khoẻ chủ động khiến nhóm thực phẩm bảo vệ sức khoẻ và sản phẩm không kê đơn được quan tâm nhiều hơn. Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong nhà thuốc, từ quản lý kho đến bán hàng trực tuyến, đang diễn ra trong khuôn khổ các quy định hiện hành.
Già hoá dân số kéo theo nhu cầu thuốc điều trị bệnh mạn tính. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc thuốc chặt hơn cũng buộc doanh nghiệp đầu tư hệ thống quản lý dữ liệu. Các xu hướng này tác động khác nhau lên từng khâu của chuỗi.
- Sản xuất: chất lượng nhà máy, danh mục sản phẩm, phụ thuộc nguyên liệu.
- Phân phối: vốn lưu động, mạng lưới, rủi ro công nợ bệnh viện.
- Bán lẻ: tuân thủ quy định, biên lợi nhuận, trải nghiệm khách hàng.
Rủi ro và điểm yếu của ngành
Rủi ro đầu tiên là cạnh tranh về giá ở nhóm thuốc generic, nơi nhiều nhà sản xuất cùng bán một hoạt chất. Biên lợi nhuận bị ép khi thiếu khác biệt về chất lượng hoặc thương hiệu. Công nợ cũng là rủi ro đáng kể: các đơn vị y tế công có thể thanh toán chậm, kéo dài vòng quay vốn của nhà cung cấp.
Sự cố chất lượng là một rủi ro khác. Một lô thuốc bị thu hồi gây tổn thất trực tiếp và làm giảm niềm tin vào thương hiệu. Do đó, hệ thống kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc vừa là yêu cầu pháp lý, vừa là tài sản cạnh tranh.
Sau cùng là rủi ro chính sách. Việc điều chỉnh danh mục thuốc, giá trần hoặc hình thức đấu thầu có thể thay đổi bức tranh doanh thu trong thời gian ngắn, nên người theo dõi cần cập nhật thường xuyên.
Nên đọc doanh nghiệp dược như thế nào
Với doanh nghiệp dược, hãy bắt đầu bằng cơ cấu doanh thu theo kênh và theo nhóm sản phẩm. Sau đó xem hàng tồn kho, thời gian thu tiền từ bệnh viện và mức độ phụ thuộc vào nhà cung cấp nguyên liệu. Phương pháp so sánh theo ngành có trong bài đánh giá doanh nghiệp theo từng ngành.
Nếu doanh nghiệp dược thuộc một tập đoàn đa ngành, hãy xem mảng này đóng góp bao nhiêu vào lợi nhuận chung và có được tái đầu tư tương xứng hay không.
Kết luận
Ngành dược có nhu cầu bền nhưng không đơn giản. Cạnh tranh, quy định, phụ thuộc nguyên liệu và công nợ bệnh viện là những yếu tố khiến kết quả từng doanh nghiệp khác nhau rõ rệt dù cùng ngành.
Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi lĩnh vực này trong chuyên mục Chuyên mục ngành. Mời bạn quay lại trang chủ BigHold Insight để xem các bài mới.
