Đọc báo cáo tài chính của một doanh nghiệp đa ngành khó hơn nhiều so với doanh nghiệp chỉ làm một nghề. Việc đọc báo cáo tài chính hiệu quả bắt đầu từ khâu tách số liệu theo từng mảng. Bài này đi qua các bước đọc theo thứ tự hợp lý, để bạn không bị lạc giữa hàng trăm dòng số.
Nội dung chỉ mang tính hướng dẫn kiến thức. Nó không thay thế việc tự phân tích hay tham vấn chuyên gia, và không phải khuyến nghị đầu tư.
Đọc báo cáo tài chính: bắt đầu từ báo cáo hợp nhất
Doanh nghiệp có công ty con phải lập báo cáo tài chính hợp nhất. Đây là bức tranh toàn nhóm nên là điểm xuất phát. Bạn nhìn nhanh doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tổng tài sản và nợ phải trả để có cảm nhận về quy mô.
Sau đó hãy so sánh với báo cáo riêng của công ty mẹ. Nếu công ty mẹ chỉ nắm vốn, lợi nhuận thường đến từ cổ tức và đánh giá lại khoản đầu tư. Chênh lệch lớn giữa hai bản báo cáo cho biết tiền thực sự được tạo ra ở đâu.
Đọc báo cáo tài chính theo từng bộ phận
Thuyết minh báo cáo bộ phận là phần giá trị nhất với doanh nghiệp đa ngành. Mỗi mảng được trình bày doanh thu, giá vốn, lợi nhuận và đôi khi cả tài sản. Hãy lập bảng nhỏ ghi lại tỷ trọng từng mảng qua ba đến năm năm.
Khi nhìn bảng này, nên đặt hai câu hỏi. Mảng nào đang chiếm phần lớn lợi nhuận, và mảng đó có bền không? Mảng nào chiếm nhiều vốn nhưng đóng góp ít? Câu trả lời giúp bạn thấy doanh nghiệp thực sự vận hành bằng gì.
Nếu thuyết minh gộp nhiều mảng vào mục “khác” với tỷ trọng lớn, thông tin chưa đủ rõ. Bạn nên tìm thêm trong báo cáo thường niên hoặc tài liệu họp cổ đông.
Đọc báo cáo tài chính qua dòng tiền
Lợi nhuận kế toán có thể được tạo ra bởi những khoản chưa thu tiền. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho thấy tiền thật vào ra. Hãy xem dòng tiền từ hoạt động kinh doanh có dương và tương xứng với lợi nhuận hay không.
Một doanh nghiệp lãi nhiều năm liền nhưng dòng tiền kinh doanh liên tục âm cần được xem xét kỹ. Nguyên nhân có thể là hàng tồn kho tăng, khoản phải thu kéo dài hoặc doanh thu ghi nhận từ dự án chưa bàn giao.
Với mảng bất động sản, tiền khách hàng ứng trước thường nằm ở khoản người mua trả tiền trước. Con số này lớn có thể là tín hiệu tốt về bán hàng, nhưng cũng là nghĩa vụ bàn giao sản phẩm đúng hạn. Bạn có thể xem thêm góc nhìn ngành tại bài bất động sản và công nghiệp.
Đọc báo cáo tài chính: nợ vay và khả năng trả nợ
Hãy xem tổng nợ vay ngắn hạn và dài hạn. Sau đó so với vốn chủ sở hữu và với lợi nhuận trước lãi vay, thuế. Hai tỷ lệ thường dùng là nợ trên vốn chủ và khả năng thanh toán lãi vay. Không có ngưỡng cố định đúng cho mọi ngành, nên cần so với doanh nghiệp cùng lĩnh vực.
Với doanh nghiệp đa ngành, hãy hỏi thêm: nợ nằm ở công ty mẹ hay công ty con? Khoản nào có tài sản đảm bảo, khoản nào do công ty mẹ bảo lãnh? Bảo lãnh chéo giữa các công ty làm rủi ro lan rộng, và thuyết minh về cam kết, nợ tiềm tàng sẽ cho biết điều này.
- Nợ ngắn hạn so với tiền và khoản phải thu có thể thu hồi.
- Kỳ hạn các khoản vay dài hạn, có tập trung đáo hạn cùng năm hay không.
- Các khoản bảo lãnh cho công ty con hoặc bên liên quan.
Đọc báo cáo tài chính: giao dịch với bên liên quan
Đây là phần nhiều nhà đầu tư bỏ qua. Trong nhóm công ty, việc mua bán, cho vay lẫn nhau là chuyện bình thường. Vấn đề nằm ở chỗ giá có hợp lý không và thông tin có được công bố đầy đủ không.
Hãy đọc thuyết minh về bên liên quan và để ý các khoản phải thu cho vay dài hạn đối với công ty cùng nhóm. Số dư lớn, kéo dài nhiều năm, không có lãi suất rõ ràng là điều đáng ghi chú. Bạn có thể đối chiếu với thông tin công bố trên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước hoặc sàn niêm yết.
Lưu ý khi so sánh với doanh nghiệp khác
So sánh hai doanh nghiệp đa ngành hiếm khi công bằng, vì tỷ trọng các mảng khác nhau. Cách thực tế hơn là so từng mảng với doanh nghiệp chuyên ngành tương ứng. Tham khảo thêm phương pháp ở bài đánh giá doanh nghiệp theo từng ngành.
Hãy chú ý chính sách kế toán và kỳ báo cáo. Một doanh nghiệp đổi cách ghi nhận doanh thu hoặc khấu hao giữa hai năm sẽ làm số liệu khó so sánh. Phần thuyết minh chính sách kế toán thường nêu rõ thay đổi này.
Kết luận
Đọc báo cáo tài chính của doanh nghiệp đa ngành là việc cần kiên nhẫn. Đi từ tổng quan hợp nhất đến từng mảng, rồi kiểm tra dòng tiền, nợ vay và giao dịch liên quan. Mỗi bước giúp loại bớt một lớp mơ hồ trong con số tổng.
Nên lập ghi chú theo năm, đối chiếu nhiều nguồn và chấp nhận rằng có những điều báo cáo chưa trả lời được. Để khởi đầu với khái niệm nền tảng, bạn xem bài doanh nghiệp đa ngành là gì, hoặc theo dõi thêm trong chuyên mục Tư vấn đầu tư.
